pantwo pawlusowie

Odwiedza nas 139 gości oraz 0 użytkowników.

logo Autism Europe


Autism – Europe
Dokument powstał przy wsparciu Komisji Europejskiej, D.G.EMPL.
Poniższe treści nie odzwierciedlają oficjalnego stanowiska Komisji Europejskiej.


Rita THOMASSIN


PRAWO DO USATWICZNEJ EDUKACJI I SZKOLENIA


I – POTRZEBA EDUKACJI


Edukacja jest powszechnie uznawanym prawem każdego dziecka, zapisanym w ustawodawstwie wszystkich praktycznie państw. Każde dziecko wymaga nauki, co oznacza potrzebę bycia kochanym, kierowanym, stymulowanym, szkolonym i wspomaganym w realizacji jego lub jej potencjału intelektualnego, fizycznego i emocjonalnego, niezbędnych do harmonijnego rozwoju oraz będących gwarantem wszystkich, fundamentalnych doświadczeń człowieka.

Edukacja ma zasadnicze znaczenie dla przyszłości dziecka. W chwili narodzin, rozwój neurologiczny nie jest jeszcze zakończony a szereg możliwości dalszego fizycznego, mentalnego i społecznego rozwoju pozostaje otwartych. Bez wsparcia z zewnątrz, możliwości te mogą jednak nie zostać w pełni urzeczywistnione, pozostawiając istotne braki. Bez edukacji, żadne dziecko nie stanie się istotą społeczną, zdolną do życia wraz z innymi oraz pośród nich.

Odpowiedzialność za edukację dziecka w większości wypadków spoczywa na jego rodzicach. Państwo odpowiedzialne jest zaś za stałe i różnorodne świadczenia dodatkowe przez cały czas trwania edukacji obowiązkowej.

Dzieci z poważnymi niepełnosprawnościami mają do pokonania specyficzne trudności. W przypadku dzieci autystycznych, już w okresie dzieciństwa lub nawet w okresie prenatalnym, ujawniają się liczne całościowe zaburzenia rozwoju, wpływające na podstawowe zdolności dziecka związane z komunikacja, percepcją oraz socjalizacją. Z tego też powodu ich rozwój, w mniejszym lub większym stopniu, jest zaburzony i przebiega wolniej, w stosunku do ich rówieśników, a ich otoczenie musi w związku z tym przyjąć na siebie rolę kompensującą.

Ostateczny wpływ na poziom rozwoju dziecka oraz stopień samodzielności, który osiągnie w wieku dorosłym, będzie miał zarówno początkowy stopień zaawansowania choroby (stopień autyzmu oraz stopień zaburzenia rozwoju intelektualnego, obecności innych towarzyszących chorób genetycznych), jak również jakość środowiska, w jakim funkcjonuje dziecko, tj. jakość czynników zewnętrznych oraz jakość wszelkich rodzajów działań edukacyjnych.

Prawo do edukacji oraz do szkolnictwa ogólnodostępnego lub specjalistycznego w pełni odnosi się do dzieci cierpiących  z powodu psychicznej lub fizycznej niepełnosprawności, bez związku z jej zakresem. W celu zminimalizowania ich deficytów a nawet w celu zwiększenia ich szans, dzieci te wymagają intensywnego i dostosowanego do ich potrzeb oraz możliwości, nauczania. Biorąc jednak pod uwagę patologie takie jak autyzm, który został uznany przez Światową Organizację Zdrowia za upośledzenie, zalecenia dotyczące nauczania i reedukacji nadal są nieprzestrzegane w wielu krajach unijnych. I tak, w niektórych państwach, np. Francji, obowiązkowa edukacja nie dotyczy dzieci z poważnymi niepełnosprawnościami, takimi jak np. autyzm. Jest to wbrew zarówno prawu obowiązującemu we Francji, jak i – ze względu na charakter dyskryminujący – jest złamaniem Artykułu 13 Traktatu Amsterdamskiego Unii Europejskiej.


Przez około 30 lat, różnego rodzaju ustawy, dyrektywy, rekomendacje oraz Karty Europejskie były opracowywane bez ostatecznego wprowadzenia ich w życie w poszczególnych państwach:

  • 1975 Deklaracja Praw Osób Niepełnosprawnych ogłoszona przez ONZ
  • 1961 Europejska Karta Społeczna (weszła w życie w 1965, zrewidowana w 1996)
  • 1996 Karta Praw Osób z Autyzmem, przyjęta przez Parlament Europejski jako Pisemna Deklaracja
  • 2000 Memorandum Komisji Europejskiej nt. ustawicznego kształcenia
  • 2001 Deklaracja dotycząca Osób Starzejących się
  • 2002 Zasady przyjęte w Deklaracji Madryckiej

 

II – Podejście edukacyjne wobec osób, których niepełnosprawność wymaga specjalistycznej, kompleksowej i stałej pomocy ze strony innych

1 - Dziecko

Dziecko niepełnosprawne wymagające kompleksowej pomocy innych, w tym większość dzieci z autyzmem, powinno korzystać ze specjalnych programów nauczania, uwzględniających jego problemy poznawcze, jego słabe i mocne strony lub szczególne trudności nie tylko w odniesieniu do towarzyszących mu fizycznych i umysłowych deficytów, ale też te związane z jego komunikacją, współżyciem w grupie, oraz wyobraźnią.
W uzupełnieniu do uniwersalnych celów nauki, szczególny nacisk powinien być położony na:

  • Polepszenia komunikacji oraz zachowań społecznych,
  • Zmniejszenie problemów behawioralnych i adaptację do otoczenia,
  • Rozwijanie autonomii.

Mówimy o tym, aby pomagać dziecku w pełni wykorzystać jego potencjał, respektując jednocześnie jego wyjątkowość związaną z niepełnosprawnością, jak również osobowością i osobistymi zainteresowaniami.
Aby pozwolić rodzicom na pełne podjęcie roli edukacyjnej oraz przygotować ich do trudnego zadania wychowania dziecka różniącego się od innych dzieci, niezbędne jest umożliwienie im dostępu do różnego rodzaju świadczeń dodatkowych:

  • Pomoc środowiskowa (edukacyjna, medyczna, materialna i finansowa oraz wsparcie psychologiczne),
  • Szkolenia rodziców w zakresie niepełnosprawności ich dzieci,
  • Informacje nt. różnych praktyk i technik edukacyjnych, reedukacyjnych a także medycznych,
  • Zajęcia rekreacyjne i organizacja czasu wolnego.

Szkolenie rodziców jest jednym z zasadniczych elementów wpływających na efektywność opieki i zachowanie równowagi w rodzinie. Pozwala rodzicom na:

  • Zrozumienie zachowania ich dziecka i reagowanie w odpowiedni sposób
  • Kształtuje otoczenie społeczne, które ma wspierać zarówno dziecko jak i jego rodzinę
  • Zapewnia ochronę praw dziecka oraz
  • Efektywną współpracę ze specjalistami.

W przypadku niektórych rodzajów niepełnosprawności wypracowane zostały i uznane na całym świecie, specjalne praktyki edukacyjne. W innych przypadkach, takich jak autyzm, wyniki badań naukowych nie faworyzują żadnej z metod w szczególności, medycyna zaś nadal pozostaje na etapie prostego leczenia symptomów.
Niemniej, doświadczenie zdobyte w wielu krajach jednoznacznie wskazują, że zindywidualizowany program nauczania, odpowiednio zaplanowany w czasie, przynosi w efekcie osłabienie niepokojących zachowań, a także wpływa na poprawę samopoczucia dziecka. To z kolei tworzy realne możliwości dalszej nauki i rozwoju, także w przypadku osób dorosłych.
Dzieci z autyzmem, które miały możliwość korzystania z tego rodzaju programów edukacyjnych od najwcześniejszych lat, przejawiają mniej trudnych zachowań, lepiej komunikują się oraz osiągają pewną stabilność zachowań i emocji.

 

W wieku przedszkolnym edukacja dziecka powinna być nastawiona przede wszystkim na integrację z rówieśnikami  w żłobku, przedszkolu, ognisku, świetlicy dziecięcej itp., ale też na opiekę nakierowaną przede wszystkim na:

  • Stymulację sensoryczną
  • Komunikację i wymianę interpersonalną
  • Motorykę (np.: wykorzystywanie możliwości swojego ciała)

Wszystkie te działania powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka, uwzględniając dzienny rytm jego funkcjonowania oraz środowisko rodzinne i społeczne, z którego wywodzi się.
Doświadczenia prowadzone w niektórych państwach w Europie dotyczące wcześnie podjętej edukacji (przed osiągnięciem przez dziecko 2 roku życia) jednoznacznie wskazały na wysoką zasadność takiego działania. Programy stymulacji i nauczania miały bardzo pozytywny wpływ na dalszy rozwój dzieci korzystających z nich. Osiągnięte rezultaty wydają się potwierdzać teorie naukowe nt. plastyczności mózgu.
Tak wczesne działanie specjalistyczne oparte jest na:

  • Precyzyjnej diagnozie medycznej
  • Procedurach indywidualnej ewaluacji
  • Decyzji o działaniach edukacyjnych (rodzaj, częstotliwość, cele, itp.)
  • Kontynuacji tych działań
  • Konkretnym wsparciu bezpośredniego otoczenia społecznego dziecka (rodzice, rodzeństwo, nauczyciele, itp.)

Wczesne działania, o których mowa powyżej, mogą być podejmowane zarówno w domu jak i w ośrodkach specjalistycznych; niezbędna jest przy tym ścisła współpraca i prawdziwe partnerstwo miedzy rodzicami i specjalistami.

 

W wieku szkolnym pierwszeństwo dawane jest integracji z otoczeniem szkolnym w ramach powszechnego szkolnictwa obowiązkowego przy stałym lub okresowym korzystaniu - o ile jest ona konieczna – z pomocy osoby odpowiednio przygotowanej do pracy z dziećmi niepełnosprawnymi – nauczyciela wspierającego.
Uczęszczanie do szkoły masowej nie wydaje się leżeć w interesie dziecka. Ciekawym rozwiązaniem jest stworzenie klasy specjalnej w ramach szkoły powszechnej. Może to być klasa do której uczęszczać będzie 5, 6 dzieci z podobnymi niepełnosprawnościami, które pracować będą z dwoma pedagogami, przeszkolonymi w zakresie pracy z dziećmi z tego rodzaju zaburzeniami z zapewnioną zewnętrzną superwizją programów edukacyjnych. Takie rozwiązanie oferuje następujące możliwości:

  • Odpowiednie miejsce i czas na edukację oraz naukę,
  • Częściową integrację z lub bez wsparcia indywidualnego,
  • Bezpośrednie sąsiedztwo domu rodzinnego,
  • Ciągły kontakt z normalnym otoczeniem dziecka.

Dla uczniów zdrowych, tego rodzaju doświadczenie pozwala zapoznać się z czasem osobliwymi lub niezrozumiałymi zachowaniami ich rówieśników, a także rozwinąć poczucie solidarności, ucząc jednocześnie akceptowania oraz poszanowania odmienności.   

Niektóre dzieci z autyzmem lub innym schorzeniami wymagające pomocy innych, a w szczególności te, które wymagają zaawansowanej pomocy medycznej, będą korzystały z nauki w ramach szkół specjalnych, które powinny zapewniać nie tylko odpowiedni poziom nauczania, ale też niezbędną opiekę.

Jakakolwiek metoda nauczania nie byłaby przedsięwzięta, każde dziecko musi również uczestniczyć we wspólnych zajęciach pozaszkolnych i rekreacyjnych w ramach społeczności: zajęciach sportowych, wakacjach, wspólnych wyjściach, jak również we wszelkiego rodzaju zajęciach artystycznych i plastycznych.

 

2 – Młodzież

O ile rodzina odgrywa nadrzędną rolę w edukacji małego dziecka, o tyle okres młodzieńczy jest czasem, który ma przygotować dziecko do dorosłego życia. Oznacza to, że należy zastanowić się nad miejscem do życia, które będzie najlepiej przystosowane do materialnych i emocjonalnych potrzeb danej osoby, oraz które pozwoli jej stopniowo osiągać coraz większy stopień niezależności, do momentu aż możliwe będzie rozpatrywanie życia niezależnie od rodziców.

Wiek młodzieńczy jest kluczowym okresem, w którym może dokonać się znaczący postęp w rozwoju danej osoby, który wiąże się też jednak z ryzykiem napadów lęków, problemów behawioralnych związanych z dojrzewaniem płciowym i seksualnością, a nawet regresem w rozwoju. Zagrożenia te stają się tym większe im mniej dostosowany był dotychczasowy proces edukacji oraz im mniej wystarczające jest wsparcie ze strony rodziny.

W ułatwieniu trudnego przejścia w wiek dorosły oraz polepszenia jakości życia pomaga zarówno odpowiednia profilaktyka antykryzysowa (funkcjonalna analiza zachowania, programy interwencji i wsparcia, adaptacja otoczenia, itp.), jak i zindywidualizowana superwizja.

Z powyżej przedstawionych powodów, edukacja w okresie młodzieńczym odgrywa fundamentalną rolę, nie tylko dla rozwoju osoby, lecz także jako narzędzie oferujące jej stabilność niezbędną do radzenia sobie w świecie dorosłych. Biorąc pod uwagę trudności w nauce i wolny rytm rozwoju osób cierpiących na zaburzenie wymagających pomocy innych, zalecane jest wzięcie pod uwagę wydłużenie okresu nauczania szkolnego.
Potrzeby nastolatka:

  • nauka (w ramach szkolnictwa ogólnego lub w specjalistycznym ośrodku)
  • intensywny program nakierowany na rozwój komunikacji i socjalizację
  • obecność osoby towarzyszącej w różnych miejscach i zajęciach
  • nauka samodzielności, prowadząca – o ile jest to możliwe – do faktycznego usamodzielnienia się (poruszanie się środkami komunikacji publicznej, zakupy, gotowanie, inne zajęcia domowe)
  • integracja w grupie (uprawianie sportu, aktywność artystyczna)
  • szkolenie zawodowe (o ile jest możliwe).

W przypadku nastolatków, którzy z powodu wysokiego stopnia występujących u nich zaburzeń bądź braku dostępu do edukacji w wieku dziecięcym, nie posiadają jeszcze podstawowych umiejętności (utrzymanie higieny, samodzielne ubieranie i jedzenie, postępowanie zgodnie z prostymi instrukcjami, akceptowanie frustracji, orientacja czasoprzestrzenna, itp.), absolutnie najważniejsze jest skupienie się na nauce prostych i użytecznych umiejętności, które pozwolą na możliwie maksymalne zredukowanie stopnia zależności od innych.

 

3 – Wiek dorosły

  • brak świadczeń


Po okresie dzieciństwa i adolescencji, większość osób z zaburzeniami wymagających pomocy innych, w tym wiele osób  z autyzmem, wkracza w wiek dorosły a ich specyficzne i w mniejszym lub większym stopniu trwałe problemy, nie pozwalają im – w większości wypadków – podjąć niezależnego życia.

Wiele spośród tych osób znajduje się w tej sytuacji chronicznej zależności, cierpiąc z powodu braku adaptacji społecznej. Czasami ich ciężkie problemy w zachowaniu utrudniają życie w obrębie społeczności.

Sama natura różnego rodzaju niepełnosprawności (fizycznej ułomności, zamknięcia się w sobie, dystansu do otaczającej rzeczywistości, problemów z komunikacją, a szczególnie napadów lęku, agresywności i innych problemów behawioralnych) oznacza, iż – bardzo często – ci dorośli doświadczają społecznego wykluczenia, a nawet odrzucenia ze specjalistycznych placówek, które powołane zostały z myślą o osobach upośledzonych umysłowo.

Stan uzależnienia osób dorosłych z autyzmem nie wynika jedynie z ich choroby. W większości wypadków, brak odpowiedniej opieki w wieku dziecięcym i nastoletnim doprowadził do pogłębienia się nieodpowiednich zachowań społecznych, zaostrzając trudności, które towarzyszyły im dotychczas i prowadząc tym samym do nasilenia niepełnosprawności (“super niepełnosprawności”).

Jednakże bycie dorosłym nie oznacza stagnacji i bezruchu. Osoba z autyzmem jest zdolna do rozwoju, nauki i osiągania stabilności oraz coraz większej integracji z otoczeniem na przestrzeni swojego życia tak - jak każda inna osoba – tak długo jednak, jak opieka i pomoc, którą otrzymują uwzględnia następujące czynniki:

  • Specyficzne problemy i trudności wynikające z choroby,
  • Indywidualne trudności, możliwości oraz zmieniające się okoliczności w jakich funkcjonuje każda osoba oraz faktyczny program edukacji, uwzględniający indywidualne możliwości każdej z osób.

W społeczeństwie, w którym specjalistyczna czy nawet podstawowa edukacja, taka jak nauka czytania, pisania czy liczenia są oferowane dorosłym bez żadnych problemów rozwojowych, wielką niesprawiedliwością czy wręcz skandalem byłoby pozbawić osoby dorosłe cierpiące na różnego rodzaju zaburzenia rozwojowe, możliwości jakiejkolwiek pomocy edukacyjnej.
W trakcie całego ich życia, osoby te powinny mieć możliwość korzystania z tych samych praw co każdy inny obywatel: rozwijania wiedzy i zdolności na polu intelektualnym (naukowym), społecznym oraz artystycznym, dostępu do nowych technologii w celu umożliwienia maksymalnego włączenia społecznego czy niezależności. Nawet jeśli osoby te nie są      w stanie podejmować pracy w ramach określonych, ściśle zdefiniowanych struktur ogólnodostępnego rynku pracy,     czy systemu pracy chronionej, to jednak z odpowiednim przygotowaniem, większość spośród nich jest w stanie uczestniczyć w różnego rodzaju zajęciach i warsztatach (gotowanie, ogrodnictwo, zajęcia domowe, muzyczne, malowanie, sport, itp.). Dzięki temu zaś są w stanie również odnaleźć swoje miejsce w społeczeństwie.

Edukacja nie kończy się wraz z wejściem w dorosłość, dlatego też ogromną i palącą potrzebą jest wypracowanie odpowiednich mechanizmów zapewniających równość szans i ciągły rozwój osób niepełnosprawnych zgodnie z ich możliwościami.

Rodziny i liczne organizacje rodziców działające na szczeblu państwowym a także międzynarodowych, takie jak Autism-Europe, zabiegają o realizację prawa do edukacji dla wszystkich. Budowanie społeczeństwa otwartego na wszystkich ludzi leży nie tylko w interesie samych osób niepełnosprawnych, ale i całych społeczeństw.

b) Jak uczyć?

Uczenie się ma uprzywilejowaną pozycję w procesie edukacji osoby niepełnosprawnej. Chcąc jednak zainteresować osobę, nie wystarczy samo zorganizowanie nauki, pracy i wypoczynku.

Sama propozycja zajęć czy nawet ciągła stymulacja werbalna jedynie w niewielu wypadkach jest wystarczająca - bez względu na to jak interesujące i różnorodne są proponowane zajęcia - aby dana osoba skorzystała z niej. Możliwość taka istniej jedynie w przypadku podjęcia prawdziwej strategii nauczania. Osoba niepełnosprawna, w przeciwieństwie do osoby zdrowej, bardzo rzadko rozwija swoje zdolności w sposób spontaniczny lub przy niewielkiej pomocy innych. Duży wysiłek musi być włożony w to, aby dana osoba zapamiętała i wykonała nawet proste zadania, i aby odnalazła się         w otaczającym ją, tak nie przystającym do niej, świecie.  

Z tego też powodu bardzo ważne jest aby zespół prowadzący zajęcia, dysponował z jednej strony odpowiednimi materiałami, technikami i wiedzą nt. specyficznych problemów jakie można napotkać (w przypadku autyzmu oznacza to w szczególności specyfikę funkcji poznawczych, rozumienia, komunikacji, ekspresji, percepcji, trudności w nauce, dekodowaniem i rozumieniem informacji, trudności sensorycznych i motorycznych, problemów z utrwalaniem wiedzy, itp.)

Biorąc pod uwagę powyższe problemy (które nie powinny jednak stanowić przeszkody w edukacji), tym istotniejsze staje się stworzenie odpowiedniego miejsca zarezerwowanego na naukę, uwzględniającego specyfikę danej niepełnosprawności oraz osoby:

  • Zorganizowanie miejsca pracy
  • Zredukowanie ewentualnej nadmiernej stymulacji sensorycznej
  • Adaptacja otoczenia
  • Zrozumiałe zadania i serie ćwiczeń
  • Dostarczenie wskazówek wizualnych oraz pomocy werbalnej lub/ i fizycznej
  • Czego uczyć?

- Zdefiniowanie potrzeb

Chociaż nauka w szkole i rozwijanie możliwości zawodowych są bardzo ważne i powinny być celem w każdych nieomal okolicznościach, pamiętać jednak należy, że nadal są one dostępne dla zdecydowanej mniejszości; generalnie nauka zorientowana jest na proste, użyteczne czynności, dostosowane do potrzeb codziennego życia i potencjału każdej osoby.
Zanim program edukacyjny zostanie ustalony i wprowadzony w życie, niezbędne jest:

  • Określenie poziomu rozwoju,
  • Stworzenie katalogu najbardziej elementarnych potrzeb każdej osoby,
  • Ocena poziomu możliwości w kategoriach komunikacji, samodzielności, potencjału i możliwości poznawczych,
  • Określenie mocnych stron, zakresów rozwoju i trudności,
  • Nakreślenie indywidualnego programu nauczania,
  • Zdefiniowanie sposobów implementacji i ewaluacji programu,
  • Dostarczenie niezbędnej pomocy materialnej oraz wskazanie osoby, która będzie pomagać danej osobie,
  • Zaproponowanie programu zgodnie z faktycznymi potrzebami.

Ogólnie, nauka powinna przekładać się na konkretne zdolności danej osoby, możliwe do wykorzystania w pracy i życiu prywatnym. Cele krótko- i długoterminowe w przypadku każdej osoby, będą zdeterminowane poziomem jej rozwoju, zdolności do nauki, indywidualnych potrzeb, możliwości motorycznych oraz indywidualnej motywacji.

Wiele osób potrzebujących kompleksowej pomocy ze strony innych, w tym osoby z autyzmem, nie jest w stanie wyrażać swoich potrzeb, a w jeszcze mniejszym stopniu jest w stanie określić swoją dalszą drogę życiową. Niemniej, niezmiernie istotne jest pomóc im nakreślić przyszłość w takim stopniu, w jakim jest to tylko możliwe, szanując ich osobowość, zainteresowanie, motywację, gusta i preferencje a także budując w oparciu o te przesłanki program, który z kolei rozwinie w nich chęć do aktywnego uczestniczenia w organizowaniu swojego życiu (np.: nauka pojęcia wyboru).

  • Zdobywanie podstawowych umiejętności

Jeśli osoba dorosła nie zdobyła jeszcze podstawowych umiejętności, takich jak np.:

  • Rozróżnianie kolorów, kształtów, itp.,
  • Pojęcia takie, jak duży/ mały, ciepły/ zimny, itp.,
  • Proste czynności takie, jak zamykanie/ otwieranie, odkręcanie/ zakręcanie, wkładanie elementu w odpowiednie miejsce, łączenie, itp.,

absolutnie niezbędne jest podjęcie nauki tych prostych czynności, które pozwolą lepiej rozumieć jej miejsce w otoczeniu oraz umożliwią dalszą naukę i zdobywanie bardziej złożonych umiejętności.
Programy edukacyjne powinny w równym stopniu starać się redukować problemy w sferze zachowań społecznych, komunikacji, nadmiernej aktywności, koncentracji, odbiorze bodźców sensorycznych oraz równoległej interpretacji złożonych informacji.
Rygorystyczna kontynuacja procesu edukacji i nauki powinna być zagwarantowana przez wielodyscyplinarny zespół, współpracujący z rodziną.

  • Nabywanie umiejętności złożonych

Kiedy proste czynności zostały już opanowane, mogą one służyć jako baza do zdobywania bardziej złożonych umiejętności, wymagających bardziej zróżnicowanych czynności lub sekwencji działań. Pierwszeństwo powinno być oddane wszystkim czynnościom użytecznym, zwiększającym samodzielność i rozwój indywidualny:

  • Nauka ubierania, mycia, nakrywania stołu, zmywania, prania, przygotowywania posiłku, itp.,
  • Czynności ekspresyjne: rysowanie, malowanie, rękodzielnictwo, garncarstwo, teatr, itp.,
  • Zajęcia ruchowe: pływanie, jazda konna, jazda na rowerze, gimnastyka, chód, itp.,
  • Orientacja przestrzenna: docieranie do określonego miejsca, korzystanie z transportu miejskiego, robienie zakupów, itp.

Zadania te jedynie w nielicznych przypadkach będą wykonane spontanicznie. W większości będą wymagały długich miesięcy nauki. Każda z czynności musi zostać rozłożona na etapy i utrwalana w pamięci. Sekwencje następujących      po sobie kolejnych etapów będą jaśniejsze do zrozumienia i przyswojenia przy użyciu pomocy wizualnych, a jeśli będzie to konieczne, przez bezpośrednią interwencję osoby prowadzącej zajęcia.
Wszystkie te strategie edukacyjne nie mają na celu jedynie podtrzymania pewnych nabytych umiejętności, a raczej rozwinięcie pojawiających się u danej osoby umiejętności, w stopniu do jakiego będzie to możliwe tak, aby stworzyć każdej osobie możliwie najlepsze warunki do dalszego rozwoju i funkcjonowania zgodnie z jej potencjałem.

  • Polepszanie umiejętności komunikowania się i współżycia społecznego

Jeśli w wieku dorosłym dana osoba nie rozwinęła języka werbalnego , niezbędne jest:

  • Określenie indywidualnych sposobów komunikacji,
  • Rozwinięcie nauki języka alternatywnego,
  • Wykorzystanie nowoczesnych technik komunikacyjnych (komputer, internet, itp.)

Umożliwi to danej osobie dostęp do sposobów komunikowania się dostosowanych do jej poziomu rozumienia. Wziąwszy pod uwagę posiadane kompetencje danej osoby w sferze wizualnej, można używać pomocy komunikacyjnych w postaci systemów obrazkowych (reprezentacji przedmiotów, piktogramów, rysunków, diagramów, pisma, itp.), nie wykluczając języka gestów (np.: Macaton) lub metod oralnych w celu rozwinięcia komunikacji ekspresywnej i receptywnej.

W przypadku osób mówiących niezbędne jest rozwinięcie zdolności do dialogu, poszerzenie słownika, którym dana osoba posługuje się, zróżnicowanie doświadczeń społecznych, zorganizowanie sesji treningowych służących wykorzystywaniu języka w poprawny sposób oraz nauka wyrażania uczuć i emocji.

Aby najpełniejszy, możliwy poziom włączenia społecznego stał się udziałem tych osób, powinny one korzystać z nauki zwiększającej ich kompetencje i możliwości społeczne.

- Utrwalania nabytych umiejętności


Po etapie nauki w systemie jeden na jeden lub w małej grupie, nabyte umiejętności powinny zostać wykorzystane        w różnych sferach życia: w domu (rodzinnym lub wspólnocie mieszkaniowej), w pracy, w trakcie zajęć przygotowujących do pracy lub w trakcie wypoczynku, itp.

W przypadku niektórych osób, a w szczególności w przypadku osób z autyzmem, zadanie to jest wielce problematyczne. Wprowadzenie w życie nowych umiejętności w nowych sytuacjach i miejscach oraz pośród nieznanych ludzi, wymaga okresu utrwalenia wiedzy. Ten etap, podobnie jak poprzednie, wymaga zindywidualizowanej pomocy, aż do momentu osiągnięcia całkowitej samodzielności.

W ten sposób zdolności zdobyte podczas nauki i wykorzystywane w różnych sytuacjach będą pomagały danej osobie osiągać coraz większą samodzielność oraz uczyć się odpowiedzialności; nie pozostaną tez bez wpływu na wzrost zdolności uczestniczenia w życiu zbiorowym. To zaś z kolei pozwoli danej osobie czuć się potrzebną, osiągać coraz wyższy poziom integracji z grupą, oraz rozwijać poczucie własnej wartości.

- Wypoczynek

Nauka i edukacja mają również na celu lepszą organizację czasu wolnego, który może być szczególnie niepokojący        z powodu braku zdefiniowanych punktów odniesienia, problemów związanych z organizacją i motywacją oraz podejmowaniem inicjatyw.

Dlatego też, słuszne jest stworzenie równoległego programu mającego na celu naukę spędzania czasu wolnego w pojedynkę lub w grupie oraz uczestniczenia w różnych grach, tak aby czas wolny będący generalnie źródłem niepokoju dla pewnych osób z zaburzeniami rozwoju, a szczególnie dla osób z autyzmem, stał się również dla nich czasem wypoczynku i przyjemności.

Zajęcia zorganizowane i przewidywalne, pozwalające na integrację ze środowiskiem o ile jest to możliwe, powinny odbywać się regularnie: integracja w ramach klubów sportowych lub domów kultury, wycieczki, wspólne wyjścia (to restauracji, kina, teatru, na koncert, itp.).

III – EDUKACJA I NAUKA W KAŻDYM WIEKU

Doświadczenia zgromadzone w niektórych państwach w Europie (szczególnie w państwach skandynawskich) oraz          w Ameryce Północnej, jednoznacznie udowodniły, że życie wartościowe i satysfakcjonujące, skoncentrowane               na aktywności zawodowej oraz zorganizowanym czasie wolnym, jak również uczestniczeniu w normalnym, codziennym życiu (bez względu czy w miejscu chronionym, pół-chronionym czy zwykłym) nie jest utopią. Możliwe jest nawet doprowadzenie do rozwoju osób dorosłych, w oparciu o rozwijanie ich potencjału, zmniejszając jednocześnie                w znacznym stopniu problemy behawioralne, a przez to wpływając na polepszenie ich samopoczucia i zwiększając włączenie społeczne.

Stałe nabywanie nowych umiejętności przez różnego rodzaju zajęcia edukacyjne oraz zindywidualizowane projekty treningowe, pozwala osobom niepełnosprawnym w większym stopniu uczestniczyć w życiu społecznym, zmieniając ich obraz w społeczeństwie wpływając jednocześnie na zmianę postaw społecznych wobec niepełnosprawności. Rezultaty osiągnięte w wielu państwach potwierdzają zasadność ustawicznej edukacji i szkolenia.

Zdolność do edukacji ludzi z poważnymi zaburzeniami rozwoju nie powinna być w dzisiejszych czasach kwestionowana. Oficjalne uznanie prawa to edukacji i nauki oraz jego praktyczne zastosowanie pozwoli każdej bez wyjątku osobie stać się, w zakresie jej możliwości, obywatelem w pełnym tego słowa znaczeniu. Fakt, że wiele osób dorosłych nie jest        w stanie kształcić się zawodowo czy podejmować pracy w normalnych warunkach, nie powinno dawać społecznego przyzwolenia oraz zwalniać społeczeństwo z obowiązku podejmowania niezbędnych działań, które staną się gwarantem fundamentalnych praw tych osób. Prawo do edukacji i szkolenia jest zaś bezsprzecznie, jednym z tych praw.
Realny, narodowy plan działania, przygotowany przez każde z państw Unii Europejskiej, bez wątpienia wpłynąłby         na zwiększanie szans na realizację deklaracji “o prawie do edukacji i szkolenia dla wszystkich”.
Pragnąc sprostać temu wyzwaniu, niżej przedstawione zadania powinny zostać podjęte w trybie natychmiastowym:
Zebranie informacji nt.:

  • Faktycznych potrzeb (ilościowych i jakościowych) we wszystkich państwach UE,
  • Dotychczasowych świadczeń oraz świadczeń potrzebnych,
  • Innowacyjnych strategii edukacyjnych oraz narzędzi i działań dotychczas stosowanych w niektórych państwach,
  • Szkoleń/ warsztatów dla profesjonalistów oraz rodziców, które wymagają upowszechnienia.
  • Ocena w zakresie:
  • Różnych metod opieki
  • Jakości świadczeń oraz procedur akredytacji
  • Promocja:
  • Szkoleń teoretycznych i praktycznych opartych na aktualnych wynikach badań
  • Włączenie:
  • Założeń Deklaracji Narodów Zjednoczonych, jak również odpowiednich regulacji prawnych, kart, dyrektyw i deklaracji unijnych do prawodawstwa każdego z państw Unii Europejskiej.

Rozwijany powinien być także system szkoleń międzynarodowych opartych na wymianie i programach badawczych. Dostarczają one dodatkowych informacji nt. specjalistów oraz rodzin osób niepełnosprawnych a także ujawniają innowacyjne podejście, podnoszące zarówno jakość świadczeń, jak i dotychczas stosowane praktyki edukacyjne.

Blokowanie dostępu do ustawicznej edukacji i szkolenia oznacza w efekcie negację możliwości człowieka ze złożonymi niepełnosprawnościami do bycia kształconym. To zaś, automatycznie przekłada się na ugruntowanie sytuacji wyłączenia, w której te osoby już się znajdują, jako nieuniknionej konsekwencji ich problemów i trudności.

Sytuacja ta jest łamaniem zapisów art. 3 Deklaracji Narodów Zjednoczonych (1975), która stanowi, że “Osoby niepełnosprawne mają wrodzone prawo do poszanowania ludzkiej godności. Osoby niepełnosprawne, bez względu na pochodzenie, naturę i stopień upośledzenia i niepełnosprawności, posiadają te same fundamentalne prawa, co ich współobywatele w tym samym wieku. Oznacza to przede wszystkim prawo do korzystania z godziwego życia w możliwie szerokim zakresie”.

Ustawiczna edukacja i szkolenie ma na celu poszanowanie ludzkiej godności. Każdy akt edukacji, każde szkolenie, każda nowo nabyta umiejętność jest prawdziwym zwycięstwem na drodze ku:

  • Większej samodzielności
  • Większemu społecznemu i zawodowemu włączeniu
  • Lepszemu rozwojowi indywidualnemu, samorealizacji oraz wzrostowi poczucia własnej wartości.