pantwo pawlusowie

Odwiedza nas 142 gości oraz 0 użytkowników.

Tekst powstał dla Porozumienia AUTISM-EUROPE, w ramach prowadzanych badan nad systemem oświaty dla osób
z autyzmem w krajach członkowskich UE.

System edukacji w Polsce dla osób z autyzmem

Prawo do edukacji oraz zasady organizowania nauki dla uczniów z autyzmem regulują następujące akty prawne:
1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (art. 70)
2. ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (art. 1, art. 5, art. 14, art. 14a, art. 17, art. 58,
art. 71b)
oraz wydane do ustawy rozporządzenia ministra edukacji, z których najważniejsze to:
- rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 12 lutego 2001 r. w sprawie orzekania
  o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży oraz
  wydawania opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, a także szczegółowych
  zasad kierowania do kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania,
- rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i sportu z dnia 4 kwietnia 2005 r. w sprawie
  organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci,
- rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 stycznia 2003 r. w sprawie sposobu
  i trybu organizowania indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży,
- rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków
  organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz
  niedostosowanej społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz ośrodkach,
- rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków
  organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz
  niedostosowanej społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub   
  integracyjnych,
- rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad  
  udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach,  
  szkołach i placówkach,
- rozporządzenie ministra edukacji wydawane co roku w grudniu dotyczące sposobu podziału części
  oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w danym roku.
1. Orzeczenie. Każde dziecko z diagnozą lekarską dotyczącą zaburzeń rozwojowych (w tym
z autyzmem) powinno mieć wydane przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną
orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub nauczania indywidualnego. Orzeczenie to jest
podstawą do dostosowania treści, metod i organizacji nauczania stosownie do jego potrzeb
i możliwości psychofizycznych (określa to ustawa z dn. 7 września 1991 r. o systemie oświaty).
Dzieci i młodzież posiadające takie orzeczenia mogą uczęszczać do przedszkola, szkoły
ogólnodostępnej, integracyjnej lub specjalnej. Ostatecznego wyboru rodzaju szkoły dokonują rodzice
dziecka i każda szkoła musi brać pod uwagę ich decyzje. W orzeczeniach tych są zawarte także
dodatkowe wskazania co do uczestniczenia danego dziecka w dodatkowych zajęciach
usprawniających, terapeutycznych.
Orzeczenia dla dzieci i młodzieży z autyzmem wydawane są przez składy orzekające
we wskazanych przez kuratora oświaty publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych.Oznacza to, że w komisjach tych powinni zasiadać specjaliści znający specyfikę pracy z dziećmi i młodzieżą z autyzmem (w praktyce nie zawsze tak jest).

2. Wczesne wspomaganie rozwoju. W przypadku dzieci, które nie uczęszczają jeszcze do szkoły
może być organizowane wczesne wspomaganie rozwoju. Kieruje na nie poradnia psychologiczno-pedagogiczna, która wydaje stosowną opinię. Zajęcia te są organizowane w przedszkolach, szkołach,
poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Niestety wymiar wczesnego wspomagania rozwoju jest
bardzo ograniczony – jest to od 4 do 8 godzin w miesiącu.

3. Typy szkół i nauczania. Dzieci i młodzież z autyzmem mogą uczęszczać do przedszkoli, a potem
szkół (publicznych i niepublicznych) / oddziałów: ogólnodostępnych, integracyjnych, specjalnych.
Każdy typ przedszkola, szkoły ma swoją specyfikę związaną z organizacją nauczania, zapewnienia
opieki, kadry nauczycieli, liczebności oddziału. Szkoły ogólnodostępne (prowadzą je gminy)
są najmniej przygotowane do pracy z uczniami niepełnosprawnymi, w tym z autyzmem, aczkolwiek
jeżeli trafia do nich dziecko ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi musi mieć zapewnioną opiekę
i naukę dostosowaną do jego potrzeb i możliwości oraz zorganizowane dodatkowe zajęcia
usprawniające. Dzieci z autyzmem, które trafiają do szkół ogólnodostępnych najczęściej mają
tu organizowane nauczanie indywidualne. Obejmuje się nim dzieci i młodzież, których stan zdrowia
uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. Przepisy nie precyzują jasno czy można
prowadzić nauczanie indywidualne na terenie szkoły, w związku z tym dzieci sa bardzo często uczone
w domu. Wymiar zajęć jest tu ograniczony, np. w klasie I – III od 6 do 8 godz. tygodniowo. Szkoły
integracyjne (prowadzą je gminy) zapewniają integrację ze zdrowymi rówieśnikami. Klasy są
tu mniej liczne – od 15 do 20 uczniów, z czego od 3 do 5 uczniów niepełnosprawnych. Jeżeli w klasie
takiej jest uczeń z niepełnosprawnością sprzeżoną liczba uczniów niepełnosprawnych może być
obniżona. W takim oddziale pracuje dwóch nauczycieli – jeden z nich musi być pedagogiem
specjalnym i pracuje z uczniami niepełnosprawnymi. W szkołach podstawowych i gimnazjach
w klasach integracyjnych może być zatrudniona także osoba, która jest pomocą nauczyciela (nie musi
mieć wykształcenia pedagogicznego). W szkołach tych powinni być zatrudnieni dodatkowi specjaliści
do pracy z dziećmi niepełnosprawnymi (np. pedagog specjalny, logopeda). W szkołach integracyjnych
oprócz zajęć edukacyjnych dzieci niepełnosprawne, w tym z autyzmem, powinny mieć organizowane
dodatkowe zajęcia usprawniające, terapeutyczne, logopedyczne. Szkoły specjalne (prowadzą
je powiaty) są tworzone dla uczniów niepełnosprawnych, z dysfunkcjami rozwojowymi. W Polsce
istnieje możliwość organizowania oddziałów dla uczniów z autyzmem. Klasa taka ma liczyć od 2 do 4
uczniów. Zajęcia w niej powinien prowadzić odpowiednio przygotowany specjalista wspierany przez
pomoc nauczyciela. Oddziały dla dzieci z autyzmem mogą być tworzone w szkołach
ogólnodostępnych i szkołach specjalnych.


4. Plany nauczania. Dla uczniów z autyzmem obowiązują odrębne plany nauczania określające ilość
obowiązkowych zajęć edukacyjnych oraz zajęć rewalidacyjnych i innych zajęć dodatkowych
na każdym etapie nauki. Uczniowie ci mają zagwarantowane także zajęcia z alternatywnych metod
komunikacji. Nawet w przypadku gdy dziecko z autyzmem uczęszcza do szkoły ogólnodostępnej
powinno mieć zajęcia zorganizowane i realizowane zgodnie z planem nauczania dla uczniów
z autyzmem.


5. Dowóz do szkoły. Uczniowie posiadający orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego lub
nauczania indywidualnego (wśród nich są dzieci z autyzmem) mają zagwarantowany darmowy dowóz
wraz z opieką do najbliższej szkoły podstawowej, gimnazjum lub specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego (nie dotyczy to uczniów szkół ponadgimnazjalnych). Jeżeli dowóz zapewniają
rodzice ucznia, otrzymują oni zwrot kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej dla dziecka
oraz opiekuna. Koszty przewozu pokrywa gmina.

6. Finansowanie. System oświaty w Polsce jest finansowany z budżetu państwa. Jednostki
samorządu terytorialnego otrzymują co roku subwencje oświatową (określa to wydawane co roku
rozporządzenie ministra edukacji). Jest ona przeznaczona na finansowanie m.in.: wynagrodzeń
nauczycieli i innych pracowników oświatowych, wczesnego wspomagania rozwoju, wydatków
związanych z indywidualnym nauczaniem. Pieniądze te dzielone są według algorytmu, w którym pod
uwagę brane są m.in. liczba uczniów w danej jednostce samorządu terytorialnego oraz określone wagi
(wartości punktowe przypisane dla uczniów różnych typów szkół oraz dla uczniów z różnego rodzaju
dysfunkcjami, którzy otrzymali orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego). W przypadku
uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim waga ta wynosi: 1,40, dla uczniów
z niepełnosprawnością ruchową, z zaburzeniami psychicznymi – 2,90, dla uczniów z upośledzeniem
umysłowym w stopniu głębokim, z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz z autyzmem – 9,50.
Co oznacza, że na kształcenie uczniów z autyzmem przeznaczana jest dotacja ponad trzykrotnie
większa niż na kształcenie uczniów z innymi zaburzeniami psychicznymi i aż 9,5 razy większa
niż dla uczniów zdrowych.


7. Czas trwania nauki. Nauka w Polsce jest obowiązkowa do 18 roku życia. Kształcenie dzieci
i młodzieży niepełnosprawnych w Polsce jest prowadzone od 7. do 18. roku życia – w przypadku
szkoły podstawowej, 21. roku życia – w przypadku gimnazjum, 24. roku życia – w przypadku szkoły
ponadgimnazjalnej (np. szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy). Wszystkie dzieci 6 letnie
w Polsce (w tym dzieci z autyzmem) mają dodatkowo obowiązek odbyć roczne przygotowanie
przedszkolne (tzw. klasa „0”).


Ocena, potrzeby zmian, komentarz:
System edukacji w Polsce w najszerszym zakresie uwzględnia potrzeby i prawa dzieci
i młodzieży niepełnosprawnych, w tym dzieci i młodzieży z autyzmem. Rozwiązania prawne
i nakłady finansowe są, w porównaniu z innymi resortami, przyjazne dla osób z autyzmem.
Niestety, problemem, który często utrudnia, lub uniemożliwia dzieciom i młodzieży z autyzmem
korzystanie z przyznanych im praw jest brak wykwalifikowanej kadry przygotowanej do tworzenia
programów nauczania dla uczniów z zaburzeniami rozwojowymi. Wciąż brakuje sieci oddziałów
integracyjnych i specjalnych tworzonych dla uczniów niepełnosprawnych. Brak rozwiązań
systemowych, które obligowałyby władze oświatowe i samorządowe do zapewnienia warunków do
nauki dzieciom z autyzmem, pozostawia często inicjatywę i decyzje dyrektorom placówek, którzy
z różnych względów nie mogą lub nie chcą przyjąć do szkoły dzieci i młodzieży z autyzmem.
Wydaje się, że najważniejsze zmiany prawno-organizacyjne, ale przede wszystkim organizacyjne,
powinny uwzględnić:
-  zwiększenie subwencji oświatowej dla dzieci niepełnosprawnych uczęszczających do przedszkola
   z 4,0 do 9,5 (subwencja miałaby być 9,5 razy większa niż na dziecko zdrowe), tak by była ona
   równa subwencji dla dzieci z autyzmem uczęszczających do szkół,
-  stworzenie we wszystkich typach przedszkoli i szkół odpowiedniej ilości miejsc dla dzieci
   i młodzieży niepełnosprawnych,
-  kształcenie kadry pedagogicznej i wspierającej do pracy z OZA
wprowadzenie obowiązkowego asystenta osoby z autyzmem na teren placówek oświatowych,
   w obecnym stanie prawnym uczestnictwo asystenta jest możliwe, ale uzależnione od decyzji   
   dyrektorów placówki, którzy są często niechętni wprowadzeniu dodatkowych osób na teren
   szkół. Także nauczyciele są niechętni obawiając się kontroli osoby z zewnątrz)
- zapewnienie dodatkowych zajęć rewalidacyjnych dla wszystkich uczniów niepełnosprawnych.

Opracowanie:
Agnieszka Deja, specjalista ds. socjalnych, Zespół ds. Rzecznictwa, Fundacja SYNAPSIS

lipiec 2006 r.